Cổng thông tin quan trắc môi trường

Tại phiên tọa đàm Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và khí hậu - Từ chính sách đến hành động” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, các diễn giả có chung quan điểm: Việc kiểm kê khí nhà kính không chỉ là trách nhiệm mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Minh bạch số liệu phát thải trở thành yêu cầu bắt buộc

Thực hiện lộ trình hoàn thiện các quy định pháp luật về giảm phát thải khí nhà kính, một trong những bước tiến quan trọng là việc triển khai thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 doanh nghiệp phát thải lớn nhất. Điều này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp về việc định hình lại phương thức sản xuất và quản trị phát thải, thực hiện quản lý số liệu hoạt động và kiểm kê phát thải một cách minh bạch.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch thuộc danh mục 2.166 cơ sở bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Các doanh nghiệp đều đang tuân thủ đầy đủ công tác kiểm kê, báo cáo kiểm kê và có kế hoạch giảm nhẹ phát thải.

Bên cạnh các quy định bắt buộc, Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi như ưu đãi tài chính, áp dụng các chính sách về thuế, phí, ví dụ như ưu đãi lệ phí trước bạ cho xe điện hoặc ưu đãi thuế nhập khẩu đối với các công nghệ cao. Trong đó, quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính xanh, hỗ trợ giảm phát thải. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang hoàn thiện hướng dẫn về dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và tiêu chí ESG để trình Thủ tướng Chính phủ.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường, dư địa giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, nông nghiệp và sử dụng tài nguyên.

Quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua đã bắt đầu hình thành rõ nét hơn dưới tác động của các cam kết quốc tế, yêu cầu từ thị trường xuất khẩu cũng như các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi giữa các nhóm doanh nghiệp hiện vẫn còn chênh lệch lớn, nhất là giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ông nhận định cơ chế phát triển thị trường carbon và tín chỉ carbon sẽ mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Đây không chỉ là công cụ tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh mà còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng phát thải thấp.

Doanh nghiệp chủ động tham gia “cuộc chơi”

Chia sẻ về các giải pháp giảm phát thải carbon trong ngành thép, ông Nguyễn Phú Dương - Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam - cho biết: Ngành thép là một trong những lĩnh vực có mức phát thải khí nhà kính lớn và có nhiều doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải.

Thời gian qua, Tổng công ty đã quán triệt các đơn vị thành viên tập trung đổi mới công nghệ sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Đây là giải pháp cốt lõi giúp giảm lượng khí nhà kính ngay từ quá trình sản xuất. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đẩy mạnh sử dụng năng lượng hiệu quả, tối ưu hóa quy trình vận hành và tăng cường tái chế, tận dụng phế liệu trong sản xuất thép. Đặc biệt là từng bước chuyển đổi sang sử dụng các nguồn nguyên, nhiên liệu thân thiện hơn với môi trường, triển khai lộ trình giảm phát thải theo định hướng của Nhà nước.

Theo ông Nguyễn Phú Dương, việc giảm phát thải không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực tài chính và công nghệ để tham gia vào thị trường carbon. Ảnh: 

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành Khối sản xuất Vinamilk chia sẻ, Vinamilk đã chuyển đổi xanh trên nhiều lĩnh vực nhằm tối ưu chi phí sản xuất, tối ưu sức lao động trong sản xuất. Trước hết, đó là chuyển đổi từ nhận thức của người lao động, giúp họ có ý thức hơn trong hoạt động để đưa năng suất lao động, năng suất của dây chuyền máy móc cao hơn, tiết kiệm được năng lượng, nguyên vật liệu nhiều hơn. Từ đó sẽ tương ứng với giảm phát thải.

Vinamilk cũng đã hạn chế sử dụng các năng lượng hóa thạch trong quá trình sản xuất; sử dụng vận hành các lò hơi bằng những viên nén tiến tới loại bỏ hoàn toàn, không sử dụng năng lượng hóa thạch để đốt lò hơi, từ đó góp phần giảm khí thải. Khi đầu tư máy móc thiết bị, Vinamlik luôn hướng tới việc máy móc đó sẽ phải hiệu quả hơn về năng suất, chất lượng, mẫu mã sản phẩm… Mẫu số chung sẽ là giảm phát thải khí nhà kính cho toàn bộ quá trình sản xuất.

Xác định chiến lược “Vì một Việt Nam tốt đẹp hơn”, Heineken Việt Nam kiên trì mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) trên toàn chuỗi cung ứng. Theo bà Phạm Thị Trúc Thanh, Giám đốc Phát triển bền vững Heineken Việt Nam.Doanh nghiệp cam kết tiếp tục đầu tư, đổi mới công nghệ và sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Chính phủ, các Bộ, ngành và hiệp hội để biến các định hướng chính sách thành các giải pháp bảo vệ môi trường thực tiễn.

Đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành

Ông Nguyễn Tuấn Quang thông tin, nếu các thủ tục còn lại được hoàn tất đúng tiến độ, việc vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước có thể được triển khai trong tháng 6, mở ra thêm công cụ thị trường phục vụ mục tiêu giảm phát thải và chuyển đổi xanh của Việt Nam.

Hiện nay, nguồn hàng hóa carbon đưa vào thị trường là hạn ngạch phát thải đã sẵn sàng. Về thời điểm sàn giao dịch carbon trong nước có thể vận hành, ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết, việc vận hành sàn giao dịch carbon có sự tham gia của nhiều bên, gồm cơ quan quản lý nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, các ngân hàng thanh toán và các công ty chứng khoán tham gia hỗ trợ giao dịch.

Hiện còn một số nội dung kỹ thuật cần hoàn thiện, trong đó có quy chế vận hành giao dịch thị trường carbon và việc cấp phép cho các công ty chứng khoán tham gia thị trường. Về hạ tầng kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cơ bản đã hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu đăng ký hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Hệ thống đã được phê duyệt mức độ an toàn thông tin và sẵn sàng vận hành. Các đơn vị liên quan cũng đã tiến hành kiểm thử kỹ thuật đối với hệ thống giao dịch. Song song với đó, công tác tập huấn, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp cũng đang được triển khai nhằm giúp các doanh nghiệp sẵn sàng tham gia thị trường carbon trong nước.

Về thị trường carbon, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ lưu ý doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng tìm hiểu rõ cơ chế vận hành của thị trường, bao gồm việc đo đạc, báo cáo và kiểm kê phát thải một cách minh bạch. Đồng thời, cần chủ động xây dựng chiến lược giảm phát thải dài hạn, thay vì phản ứng bị động khi chính sách đã áp dụng. Doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực tài chính và công nghệ để thích ứng, nhất là trong bối cảnh chi phí chuyển đổi có thể rất lớn.

Nguyễn Thủy - Kiên Trung - Khánh Ly - Diệu Linh