12/05/2011 10:31:27 SA

 

Phòng Hệ thống thông tin và Báo cáo môi trường

I. THÔNG TIN, BÁO CÁO

1. Xây dựng báo cáo môi trường

       

Kể từ năm 2005, Trung tâm Quan trắc môi trường đã được Tổng cục Môi trường giao chủ trì xây dựng Báo cáo môi trường quốc gia hàng năm của Bộ TN&MT. Cách thức tổ chức, xây dựng Báo cáo Môi trường quốc gia đã được Phòng Dữ liệu và Hệ thống thông tin thực hiện chặt chẽ và thống nhất. Quá trình xây dựng Báo cáo 5 năm qua, với hướng tiếp cận và phương pháp luận hiện đại; trình bày đơn giản, khoa học; sử dụng nhiều đồ thị, hình ảnh minh họa với các dẫn chứng cụ thể; đồng thời, công bố rộng rãi Báo cáo đến nhiều đối tượng sử dụng đã hỗ trợ các đại biểu Quốc hội, các cấp Lãnh đạo, các nhà quản lý, các cơ quan, đơn vị, tổ chức từ Trung ương đến địa phương trong quá trình ra quyết định, hoạch định chính sách. Báo cáo cũng giúp cộng đồng nắm rõ và hiểu sâu hơn về các vấn đề môi trường “nổi cộm”.

Cũng trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao của Trung tâm, Phòng HTTT và Báo cáo môi trường cũng đã triển khai các mảng dịch vụ liên quan đến việc tư vấn xây dựng và xây dựng các loại báo cáo môi trường của các đơn vị cấp bộ ngành và báo cáo hiện trạng môi trường cấp tỉnh.

Ngoài ra, Phòng cũng là đơn vị được giao chủ trì xây dựng các báo cáo tóm tắt các vấn đề môi trường nổi cộm tại các khu vực, địa phương phục vụ kịp thời cho các chuyến công tác của Lãnh đạo Bộ và Lãnh đạo Tổng cục. Có thể kể đến một số sản phẩm Báo cáo môi trường đã được Phòng Hệ thống thông tin và Báo cáo môi trường xây dựng, bao gồm:

·        Báo cáo môi trường quốc gia 2005 – 2013 (nhiệm vụ hàng năm của Bộ TN&MT giao chủ trì thực hiện)
              

Báo cáo tổng quan năm 2005

 

 

Báo cáo chuyên đề năm 2005

 

 

Báo cáo chuyên đề năm 2006

 

  Báo cáo chuyên đề năm 2007
 
Báo cáo chuyên đề năm 2008   Báo cáo chuyên đề năm 2009 
     
 Báo cáo tổng quan môi trường Việt Nam 2010   Báo cáo chuyên đề năm 2011 
     
 Báo cáo chuyên đề năm 2012   Báo cáo chuyên đề năm 2013
 ·        Báo cáo hiện trạng môi trường biển (dịch vụ thực hiện cho Tổng cục Biển và Hải đảo)

 ·        Tư vấn cho một số địa phương xây dựng Báo cáo HTMT của địa phương

2.  Xây dựng Bộ chỉ thị môi trường, Bộ chỉ tiêu thống kê môi trường 

Xây dựng các bộ chỉ thị môi trường, cập nhật thông tin cho bộ chỉ tiêu thống kê môi trường cũng là một trong những nhiệm vụ chính của Phòng. Kể từ năm 2008, Phòng được giao nhiệm vụ hàng năm, cập nhật thông tin cho các bộ chỉ thị và bộ chỉ tiêu nói trên. Tính đến năm 2014, các sản phẩm đã thực hiện bao gồm:

·        Bộ chỉ thị môi trường quốc gia (không khí, nước mặt lục địa, nước biển ven bờ) cập nhật thông tin các năm 2005 – 2014.

·        Bộ chỉ tiêu thống kê môi trường cập nhật thông tin các năm 2007 - 2014

3. Phân tích, xử lý số liệu quan trắc môi trường, xây dựng các chỉ số đánh giá chất lượng môi trường

Với chức năng là đơn vị đầu mối quản lý thông tin và dữ liệu quan trắc môi trường, việc phân tích, xử lý số liệu quan trắc môi trường là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của Phòng. Với mục tiêu khai thác tối đa số liệu quan trắc và sử dụng hiệu quả với nhiều hình thức khác nhau, Phòng hiện đang nghiên cứu, xây dựng các chỉ số đánh giá chất lượng môi trường không khí (AQI), chỉ số đánh giá chất lượng nước (WQI) và một số hình thức khác để đưa số liệu quan trắc môi trường tới được với nhiều đối tượng sử dụng hơn. Một số chương trình đã và đang được Phòng triển khai thu được kết quả tốt, gồm có:

·        Chương trình phân tích, xử lý số liệu quan trắc môi trường không khí và nước tự động của hơn mười trạm quan trắc do Trung tâm quản lý;

·        Chương trình xây dựng chỉ số đánh giá chất lượng môi trường không khí (AQI) hàng ngày của Hà Nội, Đà Nẵng và Nha Trang đưa lên trang web và bảng điện tử.

4. Công bố, phổ biến thông tin môi trường cho cộng đồng

Với nhu cầu tiếp cận thông tin cao của cộng đồng trong giai đoạn hiện nay, từ những năm 2001 – 2002, các dự án, chương trình về công bố, phổ biến thông tin môi trường đã được Trung tâm Quan trắc môi trường giao cho Phòng triển khai thực hiện, các chương trình đã triển khai gồm có:

·        Hệ thống bảng thông tin điện tử tại Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh, hàng ngày phổ biến thông tin (thông qua các chương trình do Phòng xây dựng) về các vấn đề môi trường hiện đang được cộng đồng quan tâm và các thông tin về chất lượng môi trường không khí của Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang …

Bảng thông tin điện tử tại Hà Nội Bảng thông tin điện tử tại Tp. HCM
·        Trang thông tin điện tử của Trung tâm Quan trắc môi trường cung cấp các thông tin về hiện trạng môi trường, quan trắc môi trường, văn bản quy phạm pháp luật về môi trường và rất nhiều thông tin khác có liên quan.

 

5. Tư vấn, đào tạo

          Việc tư vấn, đào tào, hướng dẫn kỹ thuật cho các tổ chức có liên quan trong hoạt động thông tin, báo cáo môi trường cũng là một trong những chức năng nhiệm vụ quan trọng của Phòng. Trong giai đoạn từ 2007 – 2014, Phòng đã tổ chức các khóa tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật bao gồm:
 
·             

Các khóa tập huấn hướng dẫn xây dựng báo cáo hiện trạng môi trường cho các địa phương;

·              Các khóa tập tuấn cho các địa phương hướng dẫn xây dựng, cập nhật thông tin cho các bộ chỉ thị môi trường;

Các khóa tập huấn phân tích, xử lý số liệu quan trắc môi trường, lập báo cáo và công bố số liệu quan trắc cho cộng đồng;

Các khóa đào tạo, tập huấn cho các cán bộ của địa phương về cách thức sử dụng, khai thác, cập nhật thông tin trên Cổng thông tin môi trường LVS Nhuệ - Đáy; LVS Cầu.

Các kháo đào tạo, tập huấn cho các địa phương về cách thức quản lý và khai thác số liệu quan trắc môi trường.
Các khóa đào tạo, tập huấn cho các đơn vị trong Tổng cục Môi trường.
 
 

III. PHÁT TRIỂN PHẦN MỀM VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU

Không chỉ mạnh ở lĩnh vực quản lý phần cứng hay hạ tầng truyền thông, hàng năm, Phòng Hệ thống thông tin và Báo cáo môi trường còn phát triển các phần mềm, website và cơ sở dữ liệu từ các nhiệm vụ được giao và từ hiện một số hợp đồng dịch vụ trên cơ sở chức năng nhiệm vụ của Trung tâm.
Cổng thông tin Quan trắc môi trường: Được xây dựng từ năm 2009, Cổng Thông tin Quan trắc môi trường được khai thác tại địa chỉ http://quantracmoitruong.gov.vn

Hướng tới mục tiêu cung cấp các thông tin trong lĩnh vực quan trắc nói riêng và lĩnh vực môi trường nói chung cho 2 đối tượng người dùng là công chúng và cán bộ trong ngành, Cổng thông tin Quan trắc môi trường có thiết kế thân thiện, bố cục logic và xây dựng nội dung theo cấp độ từ đơn giản đến phức tạp.


Cổng thông tin gồm 10 chủ đề chính:

-      Trang chủ: cung cấp cho người đọc các thông tin mới, tin nổi bật trong lĩnh vực môi trường, những sự kiện môi trường… Hướng người đọc tiếp cận với các số liệu quan trắc một cách đơn giản, trực quan bằng nhiều hình thức: biểu đồ, các clip ngắn, các khuyến cáo ngắn dựa trên 2 chỉ số chất lượng không khí (AQI) và nước (WQI).

-      Trung tâm Quan trắc môi trường: giới thiệu trung tâm đầu mạng của Mạng lưới quan trắc môi trường quốc gia, năng lực, dịch vụ, hoạt động;

-      Thành phần môi trường: các mảng hoạt động liên quan tới 9 thành phần môi trường;

-      Quan trắc: giới thiệu hoạt động quan trắc từ các cơ quan/ bộ ngành/ địa phương…

-      Thí nghiệm: các hoạt động thí nghiệm từ phòng thí nghiệm quốc gia, bộ ngành và địa phương;

-      Báo cáo: cung cấp nội dung báo cáo trên các lĩnh vực môi trường (báo cáo hiện trạng địa phương, quốc gia, vùng, quốc tế…), quan trắc, báo cáo khác…

-      Hệ CSDL – GIS: giới thiệu một số cơ sở dữ liệu chuyên ngành, một vài ứng dụng, tra cứu có sử dụng ứng dụng thông tin địa lý;

-      Số liệu quan trắc: là trang thông tin nội bộ, trợ giúp các cán bộ kiểm duyệt dữ liệu tra cứu thông tin, xử lý dữ liệu quan trắc…

-      Lưu vực sông: trọng tâm hướng tới thông tin hoạt động của một số lưu vực sông lớn, trước mắt là 3 lưu vực sông Nhuệ - Đáy, Cầu, Đồng Nai…

Hiện tại và trong thời gian tới, Ban lãnh đạo Trung tâm Quan trắc môi trường chủ trương tiếp tục duy trì Cổng thông tin sao cho đây sẽ là địa chỉ cung cấp thông tin chuyên ngành hiệu quả cho các cán bộ môi trường cũng như một kênh cung cấp thông tin tới người dân và từng bước góp phần nâng cao nhận thức cồng đồng.

Cổng thông tin môi trường các LVS: Cầu, Nhuệ - Đáy được thiết lập và vận hành trong các năm 2009, 2010 và Đồng Nai – Sài Gòn (sẽ hoàn thiện trong năm 2014):

Cổng thông tin môi trường LVS được xây dựng nhằm tạo lập cơ chế, tạo khả năng kết nối trao đổi thông tin môi trường trong LVS. Việc xây dựng, vận hành, khai thác sử dụng cơ sở dữ liệu (CSDL), các phần mềm ứng dụng và cổng thông tin môi trường LVS nhằm cung cấp thường xuyên, cập nhật các thông tin, dữ liệu cho công tác quản lý, BVMT. Hình thành và đưa vào thực hiện các quy chế về quản lý, trao đổi thông tin và bảo mật thông tin, các chuẩn thông tin số liệu, làm cơ sở cho việc vận hành, khai thác sử dụng hệ thống. Tăng cường, nâng cao khả năng tiếp cận với công nghệ cũng như kỹ năng sử dụng thành thạo các ứng dụng CNTT trong công tác nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý môi trường trong LVS. Cổng thông tin LVS cũng hỗ trợ hoạt động tác nghiệp của Văn phòng Ủy ban BVMT LVS.

Các Cổng thông tin được xây dựng với các phân hệ: Phân hệ giám sát môi trường LVS; Phân hệ nguồn thải; Phân hệ chia sẻ và quản lý số liệu quan trắc; Phân hệ văn bản pháp quy; Phân hệ quy chuẩn môi trường; Phân hệ điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội; Phân hệ tin tức; Phân hệ diễn đàn.

Cổng thông tin môi trường LVS với hệ CSDL và HTTT đảm bảo tính thống nhất trong công tác điều hành, tác nghiệp; CSDL và HTTT thường xuyên được kiển tra nhằm liên tục cập nhật, bổ sung thông tin, dữ liệu; Ứng dụng GIS tối đa trong các bài toán tìm kiếm, tra cứu, cập nhật bổ sung thông tin, cho người dùng cái nhìn trực quan;CSDL và HTTT hướng người dùng, đáp ứng nhu cầu quản lý của Trung ương và hệ thống của địa phương; Giao diện, các bước thực hiện đơn giản, thân thiện, dễ sử dụng.

Phần mềm và Cơ sở dữ liệu (CSDL): Đây cũng là một điểm mạnh của Phòng Dữ liệu và Hệ thống thông tin. Ngay từ khi mới thành lập, Trung tâm Quan trắc môi trường đã được giao nhiệm vụ xây dựng phần mềm và duy trì trang web với tên miền là http://www.vea.gov.vn của Cục Bảo vệ môi trường (cũ). Với bề dày 10 năm kinh nghiệm thực hiện nhiệm vụ xây dựng phần mềm và CSDL, từ năm 2002 đến nay, các cán bộ của phòng đã tham gia xây dựng hàng loạt các CSDL trong đó phải kể đến các CSDL như: 

-      An toàn sinh học;

-      Bộ chỉ thị môi trường;

-      Cơ sở gây ô nhiễm;

-      Quan trắc môi trường;

-      Đa dạng sinh học;

-      Gen;

-      Văn bản & luật môi trường;

-      Quốc hội môi trường;

-      Sách đỏ Việt nam;

-      Sau thẩm định;

-      Tiêu chuẩn môi trường;

-      Thẩm định đánh giá tác động môi trường (DTM);

-      Vườn quốc gia….

Với lực lượng cán bộ trẻ, tôt nghiệp chuyên ngành CNTT, năng động và sáng tạo, Phòng Dữ liệu và Hệ thống thông tin đã và đang làm tốt các nhiệm vụ, những nghiên cứu do Lãnh đạo giao. Từ năm 2007 đến nay, thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Tổng cục, theo phân công kế hoạch hàng năm nhằm hỗ trợ công tác chuyên môn trong quan trắc và thông tin chất lượng môi trường, phòng đã triển khai xây dựng một số phần mềm đáng chú ý phải kể tới một số đề tài/ nhiệm vụ sau:

Năm 2008, phòng đã nghiên cứu và áp dụng thử nghiệm thành công đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng mô hình hệ thống quan trắc khí theo công nghệ Telemonitoring”. Theo đó, thực hiện nghiên cứu công nghệ telemonitoring, bảo đảm cả về mặt lý luận lẫn thực tế, ứng dụng công nghệ phù hợp với điều kiện thực tế và có tính khả thi cao. Sau 2 năm thực hiện từ 2008 – 2009, nhóm thực hiện đã nghiên cứu và thử nghiệm thành công đề tài. Một số kết quả đáng lưu ý:

-      Thực hiện kết nối và truyền số liệu quan trắc khí liên tục từ các trạm quan trắc tới hệ thống trung tâm (cấp 1),

-      Chuyển đổi và thống nhất định dạng dữ liệu quan trắc từ các trạm;

-      Thực hiện giám sát truyền dữ liệu thông qua việc sơ đồ hoá các điểm quan trắc đang tham gia kết nối trong hệ thống, hiển thị số liệu quan trắc theo thời gian thực;

-      Cảnh báo và gửi thông tin cảnh báo cho nhà quản lý dưới hình thức thư điện tử và tin nhắn trên điện thoại di động.

Năm 2009, phục vụ công tác truyền số liệu quan trắc tại hiện trường và tại các trạm tự động, Phòng dữ liệu được giao thực hiện 2 nhiệm vụ là “Xây dựng công cụ kết nối và truyền tin tự động từ các trạm quan trắc tự động, cố định không khí và nước”“Xây dựng và thử nghiệm phần mềm kết nối trực tiếp số liệu quan trắc nước từ các điểm đo về trung tâm quan trắc đầu mạng”. Kết quả cho thấy nhiệm vụ được đã đáp ứng được các mục tiêu đề ra, bộ công cụ kết nối đảm bảo mức độ toàn vẹn của dữ liệu, đảm bảo kết nối số liệu theo thời gian thực với độ trễ dữ liệu trong khoảng thời gian cho phép. Kết quả của hoạt động áp dụng thử nghiệm đã minh chứng và phần nào đạt được các mục tiêu mà nhiệm vụ đặt ra. Việc thử nghiệm thành công việc lấy mẫu, truyền số liệu từ các điểm đo tại hiện trường về trung tâm lưu trữ thực sự là một bước tiến trong công tác quan trắc nước nói riêng và quan trắc nói chung theo thời gian thực, góp phần nâng cao tính thời sự của số liệu trong công tác dự báo và cảnh báo ô nhiễm trong tương lai không xa.

Năm 2010 tới nay, với chủ trương xã hội hóa thông tin môi trường, nâng cao nhận thức cộng đồng về môi trường sống, chất lượng sống, phòng dữ liệu đã nghiên cứu và tính toán thử nghiệm 2 chỉ số chất lượng không khí và nước (AQI và WQI) sử dụng số liệu quan trắc truyền trực tiếp từ các trạm quan trắc không khí tự động đặt tại Hà Nội; Đà Nẵng; Khánh Hòa, Phú Thọ, Quảng Ninh, Huế và các trạm nước tự động đặt tại Hà Nam, Thái Nguyên, Huế, Bình Dương, Bắc Ninh. Những số liệu này đã được xử lý và công bố thử nghiệm trên Cổng thông tin Quan trắc môi trường.

IV. GIS VÀ CÁC ỨNG DỤNG 

1. Qúa trình phát triển và các ứng dụng GIS đã thực hiện tại Trung tâm

§ Giai đoạn 1997 – 2000: 

- Xây dựng CSDL GIS về VQG, rừng ngập mặn ven biển,…

- Xây dựng ATLAT các vùng kinh tế Việt Nam


             - Đã xây dựng và hoàn thiện khung cấu trúc CSDL hệ thống thông tin địa lý môi trường 

§ Giai đoạn từ 2000 – 2007: 

-  Xây dựng bản đồ môi trường và cung cấp trên Internet

-  Ứng dụng GIS và viễn thám trong quan trắc ô nhiễm dầu trên biển.



- Xây dựng CSDL tính hợp tài nguyên và môi trường

§ Giai đoạn từ 2007 đến nay: 

-  Ứng dụng GIS trong các bài toán ứng dụng cụ thể nhằm mục tiêu quản lý tổng hợp môi trường các LVS Cầu, Nhuệ - Đáy, Đồng Nai - Sài Gòn: tích hợp các thông tin ĐKTN, KTXH, Quan trắc, nguồn thải, giám sát môi trường,.. thông qua ứng dụng GIS.

- Ứng dụng GIS trong điều tra, đánh giá mức độ tổn thương tài nguyên-môi trường, khí tượng thuỷ văn biển Việt Nam; dự báo thiên tai, ô nhiễm môi trường tại các vùng biển Việt Nam;

- Ứng dụng GIS trong bài toán lan truyền ô nhiễm không khí, nước;


- Ứng dụng GIS trong các bài toán phân vùng môi trường thông qua việc Phân vùng môi trường phục vụ quản lý và cải thiện chất lượng các đoạn sông thuộc LVS Cầu, Nhuệ - Đáy;

- Phát triển các ứng dụng GIS, công nghệ Telemonitoring trong khai thác và sử dụng số liệu QTMT;


- Nghiên cứu, ứng dụng GIS và công nghệ viễn thám trong giám sát chất lượng môi trường không khí và các bài toán môi trường khác.

2.  Cung cấp các dịch vụ tư vấn, đào tạo

Với bề dày lịch sử phát triển cùng các bài toán ứng dụng đã được thực hiện tại Trung tâm, theo đó, Phòng HTTT và Báo cáo môi trường cung cấp dịch vụ tư vấn, đào tạo, chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực GIS và viễn thám:

- Tư vấn, đào tạo, chuyển giao công nghệ trong xây dựng các CSDL GIS, CSDL GIS trong lĩnh vực môi trường.

- Tư vấn, đào tạo, chuyển giao công nghệ trong thiết lập các khung thiết kế hệ thống, xây dựng các bài toán ứng dụng, vận hành các hệ thống ứng dụng GIS nói chung và GIS trong lĩnh vực môi trường nói riêng để phục vụ công tác quản lý tổng hợp môi trường;

- Tư vấn, đào tạo, chuyển giao công nghệ trong các bài toán ứng dụng trong lĩnh vực môi trường như mô hình hóa, phân tích không gian, lan truyền ô nhiễm, nội suy;

- Cung cấp các bản đồ môi trường, cung cấp dịch vụ bản đồ trên Internet theo yêu cầu để phục vụ công tác quản lý tổng hợp môi trường, quản lý tổng hợp môi trường LVS;

- Cung cấp dịch vụ đào tạo, tư vấn cho các địa phương trong việc phát triển các bài toán, các ứng dụng, tích hợp GIS, viễn thám trong quản lý môi trường.

 

Từ Khóa:  
 

TIN LIÊN QUAN